Iedereen kent vandaag de typische champagnefles: de dikke glazen buik, de bolle kurk en de metalen muselet (dat ijzeren ‘kooitje’ dat de kurk stevig op zijn plaats houdt). Maar wist je dat champagne in de beginjaren niet met een metalen houder, maar met koordjes werd afgesloten?
In de 17e en 18e eeuw was champagne al een geliefd luxedrankje aan het Franse hof, maar het maken en bewaren van mousserende wijn was toen nog een echte uitdaging. De kurk zoals we die nu kennen bestond al in primitieve vorm, maar de druk in een fles champagne (die kan oplopen tot 6 bar – evenveel als in een vrachtwagenband!) was moeilijk te bedwingen.
De flessen ontploften regelmatig in de kelders van wijnmakers, en als ze niet ontploften, vlogen de kurken er vanzelf af. Om dat te vermijden, werden de kurken vastgebonden met hennep- of vlaskoordjes. Meestal werden deze nat aangebracht, zodat ze bij het opdrogen strak trokken rond de kurk en de flessenhals. Het was een praktische oplossing, zolang de druk niet te hoog opliep.
Metaaldraad was duur en lastig te bewerken in die tijd. Koord was goedkoop, flexibel en voldeed prima. Bovendien voegden sommige wijnmakers er hun eigen knooptechnieken aan toe – bijna als een handtekening – waardoor je soms nog resten van deze sluitingen terugvindt in oude wijnkelders.
Pas in de 19e eeuw werd de muselet, het ijzeren korfje zoals we dat nu kennen, uitgevonden. Franse wijnmaker Adolphe Jacquesson introduceerde rond 1844 het eerste exemplaar. Dit maakte het bottelen veiliger en zorgde ervoor dat de kurkensluiting veel betrouwbaarder werd.
Hoewel de koordsluiting verdwenen is uit het dagelijkse productieproces, zijn er nog uitzonderingen. Zo gebruikt Champagne Crucifix Père et Fils uit Avenay-Val-d’Or – een familiebedrijf in de vijfde generatie – nog steeds de oude methode voor hun Epitre cuvée: handgebonden hennepkoord met een waszegel (flavor.shop).
De geschiedenis van champagne is niet alleen die van luxe en elegantie, maar ook van innovatie en ambacht. Die simpele koordjes die men vroeger gebruikte om kurken op hun plek te houden, illustreren dat prachtig.
Dus de volgende keer dat je een muselet losdraait en de kurk met een pop uit de fles vliegt, denk dan even aan die wijnmakers van weleer – en aan dat charmante cordonnet van weleer… en wie weet, misschien duikt het ooit op in een cadeauverpakking.
